Γράφει ο
Δημήτριος Κουκουβίνος Πλοίαρχος Λ.Σ (ε.α):
Η Διασύνδεση
Τουρισμού και Πρωτογενούς Τομέα ως Μοντέλο Οικονομικής Ανάπτυξης στην Κρήτης
Γεωγραφικά χαρακτηριστικά
Η Κρήτη είναι το μεγαλύτερο νησί της Ελλάδας και ένα
από τα μεγαλύτερα της Μεσογείου. Με συνολική έκταση 8.303 τετραγωνικών
χιλιομέτρων, εκτείνεται σε μήκος 260 χιλιομέτρων περίπου και πλάτος που
κυμαίνεται από τα 60 έως τα 12 χιλιόμετρα στο στενότερο σημείο της, τον Ισθμό
της Ιεράπετρας. Οι ακτές της, που παρουσιάζουν μεγάλη ποικιλία, έχουν μήκος που
φτάνει τα 1.065 χιλιόμετρα περίπου.
Το νησί διαθέτει έντονο ανάγλυφο και τέσσερα μεγάλα
ορεινά συγκροτήματα με πολλά κοινά χαρακτηριστικά. Στα δυτικά βρίσκονται τα
Λευκά Όρη ή Μαδάρες, με τουλάχιστον 20 κορυφές που ξεπερνούν τα 2.200 μέτρα και
την ψηλότερη, τις Πάχνες, να αγγίζει τα 2.453 μέτρα. Στο κεντρικό μέρος της
εκτείνεται ο Ψηλορείτης ή Ίδη, που είναι και το ψηλότερο ορεινό συγκρότημα του
νησιού, με ψηλότερη κορυφή τον Τίμιο Σταυρό στα 2.456 μέτρα. Ανατολικά του
Ψηλορείτη βρίσκεται η Δίκτη ή Λασιθιώτικα Βουνά με υψόμετρο 2.148 μέτρα, ενώ,
ακόμη πιο ανατολικά εκτείνονται τα Όρη της Θρυπτής ή Όρη της Σητείας, με
υψόμετρο 1.476 μέτρα. Τις μεγάλες οροσειρές πλαισιώνουν μικρότεροι ορεινοί
όγκοι. Η έκταση που καλύπτουν τα βουνά της Κρήτης ανέρχεται στο 52 % της
συνολικής της έκτασης, σε αντιδιαστολή με τις πεδινές εκτάσεις, που καλύπτουν
μόλις το 3,6 % . Εκείνο που συνιστά ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του κρητικού
περιβάλλοντος, είναι η μεγάλη ποικιλία των γεωλογικών σχηματισμών. Σπήλαια,
φαράγγια και οροπέδια αποτελούν βασικά συστατικά του κρητικού τοπίου. Είναι
χαρακτηριστικό ότι στην Κρήτη έχουν καταγραφεί 5.200 σπήλαια και καρστικοί
σχηματισμοί, εκ των οποίων τα 3.100 έχουν δικό τους τοπωνύμιο. Η Κρήτη,
άλλωστε, αποτελεί το νησί των 100 φαραγγιών, που με στενά και κατακόρυφα
τοιχώματα τέμνουν το κρητικό τοπίο, ξεκινώντας από τους ορεινούς όγκους και
καταλήγοντας στη Θάλασσα. Στην περιοχή των Σφακίων μόνο, και σε μία απόσταση 35
χιλιομέτρων, παρατηρείται συγκέντρωση 15 παράλληλων φαραγγιών, ένα εκ των
οποίων είναι το φημισμένο φαράγγι της Σαμαριάς. Ανάμεσα στους ορεινούς
όγκους του νησιού σχηματίζονται πολλά οροπέδια, περίπου 25 τον αριθμό, που
επίσης συνιστούν ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της Κρήτης και σχετίζονται με την
ιδιόμορφη τεκτονική ιστορία της. Τα πιο μεγάλα από αυτά είναι το οροπέδιο του
Λασιθίου, στο όρος Δίκτη σε υψόμετρο 850 μέτρων, που συνιστά και τη μεγαλύτερη
επίπεδη έκταση στο νησί / με διαστάσεις 5 επί 5 χιλιόμετρα περίπου, το οροπέδιο
του Ομαλού, στα Λευκά Όρη σε υψόμετρο 700 μέτρων, το οροπέδιο Ασκύφου και,
τέλος, η Νίδα στον Ψηλορείτη σε υψόμετρο 1.400 μέτρων. Τα περισσότερα από αυτά
συγκεντρώνουν μεγάλες ποσότητες νερού, που απορρέουν από τα γύρω βουνά, γι’
αυτό και το τυπικό εδαφικό κάλυμμα ενός οροπεδίου είναι η ιλύς. Λόγω του μικρού
της πλάτους η Κρήτη δε διαθέτει μεγάλα ποτάμια. Τα περισσότερα από αυτά είναι
εποχικά και το καλοκαίρι είναι τελείως ξηρά. Μόνον δέκα από τα ποτάμια της
διαθέτουν νερό σε όλη τη διάρκεια του έτους κι αυτά συνήθως ξεκινούν από κάποια
πηγή. Τα πιο μεγάλα ποτάμια του νησιού είναι ο Γεροπόταμος και ο Αναποδιάρης,
στην περιοχή της Μεσαράς, ο Τυφλός και ο Κολένης στην πεδιάδα των Χανίων, καθώς
επίσης και οι Κοιλιάρης, Μέγας Ποταμός και Κουρταλιώτης. Το νησί διαθέτει μία
μόνον αξιόλογη λίμνη, τη λίμνη του Κουρνά / Κορησία παλαιότερα, στην περιοχή
του Αποκόρωνα. Οι υπόλοιπες συνιστούν μάλλον νερόλακκους που διατηρούν εποχικά
νερό. Στο νησί υπάρχουν επίσης και αρκετές ελώδεις εκτάσεις που απαντούν
συνήθως είτε κοντά σε ρεματιές είτε γύρω από παραθαλάσσιες πηγές είτε τέλος
κοντά στις ακτές / αλμυροί βάλτοι στις εκβολές ποταμών. Αρκετοί από αυτούς
έχουν πλέον εξαφανιστεί λόγω αποστραγγιστικών έργων. Το σημερινό κλίμα της
Κρήτης χαρακτηρίζεται ως ήπιο μεσογειακό, με σαφώς διαχωρισμένες εποχές. Οι
χειμώνες είναι βροχεροί και συνήθως ήπιοι και τα καλοκαίρια ζεστά και ξηρά.
Ωστόσο, λόγω της μεγάλης ποικιλίας στη μορφολογία της, παρουσιάζονται και
μεγάλες αποκλίσεις στο κλίμα από περιοχή σε περιοχή. Επιπλέον, σε προηγούμενες
περιόδους, και στην περίοδο των Κλασικών και Ελληνιστικών χρόνων, φαίνεται ότι
το κλίμα ήταν ψυχρότερο και οι χιονοπτώσεις πιο συχνές. Σημαντικές αλλαγές
έχουν υποστεί τόσο το ύψος των ακτών της Κρήτης, όσο και η στάθμη της θάλασσας.
Είναι γνωστό ότι οι δυτικές ακτές του νησιού υπέστησαν έντονη ανύψωση, ως
αποτέλεσμα τεκτονικής δράσης, που χρονολογικά τοποθετείται στον 5ο αιώνα. μ. Χ.
Υπολογίζεται ότι στα αρχαία λιμάνια της Φαλάσαρνας και της Κισάμου / σημερινό
Καστέλλι η ακτή ανυψώθηκε κατά 6 περίπου μέτρα, ενώ τα αρχαία λιμάνια της ΝΔ
Κρήτης έως και 8 μέτρα περίπου.
Υποδομές μεταφορών και ενέργειας - ηλεκτροδότησης
Ο νησιωτικός χαρακτήρας της Κρήτης, το μέγεθός της, τα
αστικά κέντρα και ο τουρισμός επέβαλλαν την ανάπτυξη υποδομών μεταφορών που
εξυπηρετούν την εσωτερική κινητικότητα και την εθνική και διεθνή διασύνδεση
της. Βασικές οδικές αρτηρίες εντοπίζονται στο Βόρειο και το Νότιο μέρος ενώ
κύριες πύλες εισόδου/ εξόδου αποτελούν το Ηράκλειο και τα Χανιά, καθώς
διαθέτουν λιμένες εθνικού ενδιαφέροντος που εντάσσονται στα Διευρωπαϊκά Δίκτυα
Μεταφορών και τους διεθνείς αερολιμένες.
Διαθέτει εκτεταμένο οδικό δίκτυο το οποίο εξυπηρετεί
το σύνολο του νησιού. Κατά μήκος της Βόρειας ακτής αναπτύσσεται ο Βόρειος
Οδικός Άξονας Κρήτης ενώ στη Νότια πλευρά, όπου δεν υπάρχουν αντίστοιχοι
κεντρικοί άξονες, υφίστανται επαρχιακοί δρόμοι που ενώνουν τα χωριά και τις
πόλεις μεταξύ τους. Η διασύνδεση του Βόρειου και Νότιου οδικού δικτύου της
Κρήτης γίνεται μέσω Εθνικών και επαρχιακών οδών.
Στην Κρήτη καταγράφονται 8 μαρίνες με 1.973
θέσεις ελλιμενισμού. Επίσης, έχουν χωροθετηθεί 6 Καταφύγια ή αγκυροβόλια
τουριστικών σκαφών / 1 Ηράκλειο, 2 Χανιά, 1 Ρέθυμνο, 2 Λασίθι με 356 θέσεις
ελλιμενισμού.
Ο Κρατικός Αερολιμένας Ηρακλείου «Νίκος Καζαντζάκης»,
όσο και ο Διεθνής Αερολιμένας Χανίων «Ιωάννης Δασκαλογιάννης» αποτελούν
αερολιμένες διεθνών συγκοινωνιών ενώ ο Δημοτικός Αερολιμένας Σητείας
«Βιτσέντζος Κορνάρος» έχει δευτερεύοντα ρόλο αλλά υψηλή στρατηγική σημασία για
την Ανατολική Κρήτη.
Η Κρήτη χρειάζεται όλο και περισσότερη ενέργεια
συνολικά και ηλεκτρική ενέργεια ειδικά για τις δραστηριότητες στις οποίες
βασίζεται η οικονομία της / τουρισμός και εμπόριο και αναλογούν λίγο
περισσότερο από το 1/3 της οικονομίας της ενώ ο πρωτογενής τομέας είναι ένας
από τους μεγαλύτερους στην Ελλάδα συνεισφέροντας περίπου 8% στην τοπική
οικονομία του νησιού.
Είναι χαρακτηριστικό ότι το 60% της κατανάλωσης
ηλεκτρικής ενέργειας στο νησί προέρχεται από τον τριτογενή τομέα. Η ανάγκη
κάλυψης της αυξανόμενης ενεργειακής ζήτησης, η οποία επιτυγχάνεται οριακά κατά
τους θερινούς μήνες, τίθεται ταυτόχρονα με την στρατηγική προτεραιότητα
ενεργειακής αναβάθμισης του νησιού μέσω της διασύνδεσης της Κρήτης με το Εθνικό
Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας στην ηπειρωτική Ελλάδα, την προώθηση
όλων των μορφών ΑΠΕ για την αξιοποίηση του ενεργειακού δυναμικού και την εισαγωγή
της χρήσης του φυσικού αερίου στο ενεργειακό της ισοζύγιο, με στόχο τον
περιορισμό των εκπομπών CO2, στις οποίες πρωταγωνιστεί ο τριτογενής τομέας /
πάνω από 60% των ρύπων.
Το πιο κομβικό και εμβληματικό εγχείρημα για το
ενεργειακό μέλλον της Κρήτης είναι η διασύνδεση του νησιού με το σύστημα
ηλεκτροπαραγωγής στην Ηπειρωτική Ελλάδα μέσω καλωδίων που θα ξεκινούν από
Πελοπόννησο και Αττική. Τα δύο αυτά έργα θα αναμορφώσουν το ενεργειακό σύστημα
της Κρήτης δομικά, επιχειρησιακά και λειτουργικά με πλήθος ωφελειών.
Τόσο ο τουρισμός, όσο και η αγροτική οικονομία,
που είναι οι δύο βασικοί κλάδοι του νησιού, έχουν μεγάλες απαιτήσεις όχι μόνο
στην τομέα της ενέργειας, αλλά και του νερού. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να
καθίσταται επιτακτική η ανάγκη χάραξης νέων πρακτικών καλής διαχείρισης, με
σκοπό να μειωθεί ο αντίκτυπος των τουριστικών δραστηριοτήτων στην
περιβαλλοντική κληρονομιά και ταυτόχρονα να βελτιωθεί και η διαχείριση των
υδάτινων πόρων.
Στην Περιφέρεια Κρήτης δραστηριοποιείται το 14,9% των
τουριστικών γραφείων της Ελλάδας. Κάτι περισσότερο από τις μισές εξ αυτών
εντοπίζονται στην ΠΕ Ηρακλείου, ενώ σχεδόν 1 στις 4 έχουν την έδρα τους στην ΠΕ
Χανίων και Ρεθύμνης. Λίγο λιγότερες από 1 στις 10 εντοπίζονται στην ΠΕ
Λασιθίου.
Επίσης δραστηριοποιούνται οι περισσότερες επιχειρήσεις
ενοικίασης τροχοφόρων / car and bikes της χώρας αντιπροσωπεύοντας το 37,2% του
συνόλου τους. Κάτι λιγότερο από τις μισές εξ αυτών εντοπίζονται στην ΠΕ
Ηρακλείου ενώ σχεδόν 1 στις 4 έχουν την έδρα τους στην ΠΕ Χανίων. Περίπου 1
στις 5 εντοπίζονται στην ΠΕ Ρεθύμνου και λιγότερες από 1 στις 10 στην ΠΕ
Λασιθίου.
Με ποσοστό περίπου 8 % της χώρας. στις επιχειρήσεις
εστίασης και κέντρων αναψυχής κατατάσσεται στην τρίτη θέση έπειτα από τις
Περιφέρειες Αττικής / 22,0% και Κεντρικής Μακεδονίας / 15,2%. Σε μια δεκαετία,
ο αριθμός των σχετικών επιχειρήσεων αυξήθηκε κατά 20,2%.
Καταστήματα τουριστικών ειδών συγκεντρώνονται στα
μεγάλα αστικά κέντρα και τους περιαστικούς-τουριστικούς οικισμούς / Ηράκλειο,
Χανιά, Ρέθυμνο, Άγιος Νικόλαος, Χερσόνησος, Μάλια, Σταλίδα, Γάζι, Αγία Πελαγία,
Μπαλί, Ελούντα, Σητεία, Ιεράπετρα, Κολυμπάρι, Πλακιά, κ..λ.π.
Η Κρήτη διαθέτει 8 νοσοκομεία, 17 Κέντρα υγείας, 12
Τοπικές Μονάδες Υγείας ως πρώτο σημείο επαφής στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας
και 134 Περιφερειακά Ιατρεία. Η Περιφέρεια Κρήτης βρίσκεται πάνω από το μέσο
όρο της χώρας σε διαθεσιμότητα κλινών ανά κάτοικο αλλά παρουσιάζει πολύ χαμηλό
ποσοστό την κατανομή του προσωπικού υγείας ανά Περιφέρεια.
Καλύπτει κάθε είδους πρόβλημα υγείας εκτός από
σπανιότατα νοσήματα. Τα Νοσοκομεία, καλύπτουν μέχρι και τις δευτεροβάθμιες
ανάγκες φροντίδας υγείας, ενώ το Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Ηρακλείου
καλύπτει και τις τριτοβάθμιες ανάγκες. Εντοπίζονται περισσότερες από 15
ιδιωτικές κλινικές στις πόλεις του Ηρακλείου και των Χανίων. Τα Κέντρα Υγείας
προσφέρουν υπηρεσίες πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας στον πληθυσμό ευθύνης τους.
Διακρίνονται σε Αστικά και Επαρχίας. Οι Τοπικές Μονάδες Υγείας μαζί με τα
Κέντρα Υγείας, τις μονάδες Πρωτοβάθμιου Εθνικού Δικτύου Υγείας και τα
Περιφερειακά Ιατρεία συνιστούν ένα δίκτυο πρωτοβάθμιας υγείας το οποίο στοχεύει
να αποσυμφορήσει τα νοσοκομεία. Το δίκτυο υγείας της Κρήτης, συμπληρώνεται από
την άμεση αντιμετώπιση εκτάκτων περιστατικών, μέσω του ΕΚΑΒ.
Χαρτογράφηση κύριων τουριστικών προϊόντων
Ήλιος και θάλασσα / Κατά μήκος της ακτογραμμής
των 1.065 χλμ. φιλοξενεί εκατοντάδες παραλίες, οργανωμένες και μη, καθώς και
παραλίες απομονωμένες και γραφικές που ακόμη δεν τις έχει αγγίξει ο μαζικός
τουρισμός. Διαθέτει πολλές ευεπίφορες τοποθεσίες για την ανάπτυξη θαλάσσιων
δραστηριοτήτων. Ειδικά η δυτική πλευρά, από τα δυτικά έρχεται η φουσκοθαλασσιά
και η βόρεια πλευρά –λόγω μελτεμιών του καλοκαιριού- αποτελούν δημοφιλείς
προορισμούς, ανάλογα με την εποχή, για Ιστιοσανίδα / Windsurfing και
Kitesurfing / Ιστιοπλοϊκό άθλημα αετού. Το stand up paddle /άθλημα όρθιου
κωπηλάτη, έχει κερδίσει πολλούς υποστηρικτές τα τελευταία χρόνια, ενώ αρκετοί
είναι εκείνοι που ασχολούνται με το θαλάσσιο καγιάκ και το surfing.
Ναυτικός Τουρισμός / Η Κρήτη αποτελεί ένα δημοφιλή
προορισμό για τον Ναυτικό Τουρισμό, και ειδικά για την Κρουαζιέρα, ενώ υπάρχουν
μεγάλα περιθώρια ανάπτυξης του τουρισμού σκαφών αναψυχής μέσω της θεσμοθέτησης
και αναβάθμισης των μαρίνων και της τουριστικής αξιοποίησης των τουριστικών
αγκυροβολίων που προσφέρει η ακτογραμμή του νησιού.
Ο Λιμένας Ηρακλείου είναι μαζί με τον Λιμένα Πειραιώς
τα δύο βασικά λιμάνια βάσης / homeporting για τα ταξίδια κρουαζιέρας. Διαθέτει
τρεις προβλήτες ελλιμενισμού κρουαζιερόπλοιων βάθους από 9 μέχρι 14,2 μέτρα
στις οποίες μπορούν να φιλοξενηθούν έως και 5 κρουαζιερόπλοια. Ο Επιβατικός
Σταθμός του Λιμένα Ηρακλείου έχει έκταση 2.500 τ.μ. και είναι σύγχρονα
οργανωμένος, ώστε να παρέχει όλες τις υπηρεσίες που προβλέπονται από τη
νομοθεσία / έλεγχος διαβατηρίων, ατομικός ειδικός έλεγχος, ταυτοποίηση
επιβιβαζόμενου, έλεγχος χειραποσκευών, αλλά και ιδιαίτερο χώρο για τον έλεγχο
επιβίβασης / check-in και αποσκευών. Επίσης, σε αυτόν στεγάζονται καταστήματα
για παροχή ροφημάτων, ελαφρών γευμάτων, αναψυκτικών και άλλων ειδών / αρώματα,
κοσμήματα, αναμνηστικά, κ,τ,λ Ακόμα παρέχονται υπηρεσίες, ιδιαίτερα σημαντικές
για κάθε επισκέπτη, όπως ενοικίασης αυτοκινήτων, εξυπηρέτησης ταξί, τουριστικών
λεωφορείων περιήγησης / ανοιχτού τύπου κ.τ λ. Ο Οργανισμός Λιμένος Ηρακλείου
διατηρεί εντός του σταθμού ειδικό σημείο ενημέρωσης, όπου παρέχονται
πληροφορίες και δωρεάν χάρτες για την πόλη, ενώ έχει διασφαλίσει δωρεάν
πρόσβαση στο διαδίκτυο / free Wi-fi, internet access point, αυτόματες
τραπεζικές υπηρεσίες και χώρο φύλαξης αποσκευών / lockers.
Στα Χανιά έχει δρομολογηθεί άμεσα η ολοκλήρωση του
νέου σύγχρονου επιβατικού σταθμού κτιρίου συνολικής επιφάνειας 6.000 τ.μ. στην
προβλήτα «Αδρίας». Ο σταθμός θα εξυπηρετεί τους επιβάτες της ακτοπλοΐας και της
κρουαζιέρας, ενώ θα στεγάσει και υπηρεσίες / Λιμενική Αστυνομία, τα γραφεία του
Λιμενικού Ταμείου κ.ά.. Αναμένεται να ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2026.
Αναφορικά με το Λιμένα Σητείας και Ρεθύμνου έχουν
κατατεθεί σχετικά Master Plan που περιλαμβάνουν τη δημιουργία επιβατικών
σταθμών για τις ανάγκες της Κρουαζιέρας.
Με βάση το Ειδικό Πλαίσιο Χωροταξικού Σχεδιασμού και
Αειφόρου Ανάπτυξης για τον Τουρισμό, η Κρήτη αποτελεί τη Ζώνη Ναυσιπλοΐας
Αναψυχής στην οποία χωροθετούνται 8 μαρίνες, 6 αγκυροβόλια / καταφύγια
τουριστικών σκαφών και 7 ξενοδοχειακοί λιμένες. Η Κρήτη έχει τις προοπτικές να
αναπτύξει τον τουρισμό με σκάφη αναψυχής, ο οποίος απευθύνεται σε επισκέπτες
υψηλού οικονομικού επιπέδου, έχει μεγάλη διάρκεια και αφήνει υψηλά έσοδα στις
κοινωνίες που τον φιλοξενούν. Ωστόσο, πρέπει να αντιμετωπιστούν τα κενά στις
υποδομές, η έλλειψη καταρτισμένου προσωπικού και οι δυσκολίες φορολογικού
πλαισίου που δυσχεραίνουν την ανάπτυξή του.
Πολιτιστικός και Θρησκευτικός Τουρισμός / Η Κρήτη αποτελεί έναν προορισμό
με τεράστια ιστορική και πολιτισμική σημασία. Βρίσκεται στο σταυροδρόμι τριών
ηπείρων με πολυτάραχη και μακραίωνη ιστορία και σπουδαία παράδοση. Η άνθηση
μεγάλων αρχαίων πολιτισμών άφησε ως παρακαταθήκη για μια πλούσια πολιτιστική
κληρονομιά, η οποία μεταφέρεται στο σήμερα με πλήθος αρχαιολογικών τόπων,
μνημείων και ναών, που σε συνδυασμό με την ιδιόμορφη κρητική κουλτούρα
δημιουργούν ένα ξεχωριστό πολιτιστικό και θρησκευτικό τουριστικό προϊόν.
Μάρτυρας της πλούσιας ιστορίας και του πολιτιστικού
αποθέματος του νησιού στέκονται τα αναρίθμητα μουσεία που εκθέτουν σημαντικά
και πολύτιμα εκθέματα.
Εκ των σημαντικότερων μουσείων της Κρήτης είναι το
Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, ένα από τα πιο αξιόλογα και μεγάλα μουσεία στην
Ελλάδα, στο οποίο εκτίθενται αντιπροσωπευτικά δείγματα από όλες τις περιόδους
της κρητικής προϊστορίας και ιστορίας που καλύπτουν περίπου 5.500 χρόνια, από
την νεολιθική εποχή μέχρι και τους ρωμαϊκούς χρόνους. Κυρίαρχη θέση, όμως, στις
συλλογές του κατέχουν τα μοναδικά αριστουργήματα της μινωικής τέχνης, την οποία
μπορεί κανείς να θαυμάσει σε όλη της την εξέλιξη.
Στην Κρήτη απαντώνται περίπου 50 μουσεία διαφόρων
θεμάτων και αντικειμένων, μέσα από τα οποία αναδεικνύεται η ιστορία και ο
πολιτιστικός πλούτος του νησιού. Έχει τεράστια ιστορική και πολιτισμική σημασία
για την Ελλάδα, δεδομένου ότι στο νησί αναπτύχθηκε ο Μινωικός πολιτισμός / 2800
π.Χ. – 1400 π.Χ., ο πρώτος πολιτισμός επί σημερινού ευρωπαϊκού εδάφους.
Διαθέτει περίπου 60 αρχαιολογικούς χώρους, διαφόρων ιστορικών περιόδων και
πολιτισμών που αναπτύχθηκαν στο νησί, οι οποίοι συνδράμουν ουσιαστικά στην
οικονομική ανάπτυξη της περιοχής μέσω του τουρισμού που προσελκύουν, όπως
Κνωσσός, Φαιστός, Σπιναλόγκα, Γόρτυνα, Σπήλαιο Ψυχρού- Δικταίο Άντρο, Φρούριο
Κούλε, Ανάκτορο Μάλιων, Τύλισος, Ανάκτορο Ζάκρου κ.τ.λ.
Μεγάλα Ενετικά φρούρια δεσπόζουν στις μεγάλες πόλεις και
σε νευραλγικές θέσεις του νησιού. Το εντυπωσιακότερο είναι το Φρούριο Κούλε
στο λιμάνι του Ηρακλείου, ενώ σε καλή κατάσταση σώζονται ακόμη το Φρούριο
Ιντζεδίν που προστάτευε τον Κόλπο της Σούδας, το Φραγκοκάστελο, του Φιρκά στο
λιμάνι των Χανίων, της Καζάρμας στη Σητεία, του Καλέ στην Ιεράπετρα, της
Φορτέτσας στο Ρέθυμνο και τα διάσημα φρούρια στα νησιά της Σπιναλόγκας, της
Γραμβούσας και της Σούδας. Παρά τις σημαντικές ελλείψεις συντήρησής τους, τα φρούρια
και κάστρα της Κρήτης αποτελούν πόλο έλξης για τους επισκέπτες και
χρησιμοποιούνται συχνά και ως χώροι πολιτιστικών εκδηλώσεων. Επίσης διαθέτει 99
επίσημα χαρακτηρισμένους παραδοσιακούς οικισμούς / Εθιά Αρχανών, Πρινιάς
Αστερουσίων, Βάιον, Ανατολή, Κρίτσα, Κάτω Ζάκρος, Άγιος Αθανάσιος, Ομαλός, Αγία
Ρούμελη, Κομιτάδες, Χώρα Σφακίων, Μύλοι, Αρμένιοι, Μυρθιός κ.α.
Η ιστορία της Κρήτης είναι ήδη από την αρχαιότητα άμεσα
συνδεδεμένη με τη θρησκευτική ζωή. Βασικές εκφράσεις της αποτελούν τα
μοναστήρια και οι εκκλησίες που κοσμούν σήμερα με την αρχιτεκτονική τους και
την ιστορική τους σημασία κάθε γωνιά της Κρήτης και αποτελούν αναμφίβολα
σημαντικά τουριστικά θέλγητρα.
Τα περισσότερα ενεργοποιούνται κυρίως στον τομέα των
παραδοσιακών δραστηριοτήτων, συμβάλλοντας έτσι στη διατήρηση και εξέλιξη της
πολιτιστικής παράδοσης και λαογραφίας του νησιού ενώ κάποια άλλα διατηρούν το
ρόλο τους ως μοχλοί τοπικής ανάπτυξης, όπως, το μοναστήρι της Βιδιανής, Μονή
Τοπλού, Μονή Τιμίου Προδρόμου Ατάλης Μπαλί, Μονή της Αγίας Ειρήνης, Μονή
Καλυβιανής. Με βάση τα στοιχεία του ΕΟΤ, στην Κρήτη βρίσκονται 61 θρησκευτικά
προσκυνήματα / Μονές Αρκαδίου, Αρετίου, Κρεμαστών, Αγίου Γεωργίου Σεληνάρι, Βιδιανής,
Εξακουστής, Κρεμαστών, Καψά, Πρέβελη κ.τ.λ. Στο εσωτερικό τμήμα του νησιού και
κυρίως στις ορεινές και ημιορεινές περιοχές υπάρχουν πολλά μνημεία της κρητικής
αγροτικής υπαίθρου, όπως τα Μητάτα /αποτελούσαν και συνεχίζουν να αποτελούν
τόπο προσωρινής διαμονής για τους κτηνοτρόφους, φάμπρικες / παλιά ελαιοτριβεία,
τα οποία δεν χρησιμοποιούνται αλλά διατηρούν αναλλοίωτη την αρχιτεκτονική τους
αξία, μύλοι, νεμόμυλοι, χαρουπόμυλοι, γεφύρια, κρήνες κ.ά. Η συγκεκριμένη
κατηγορία μνημείων μπορεί να αποτελέσει βασικό συστατικό στοιχείο για τη χάραξη
θεματικών – πολιτιστικών διαδρομών. Υπάρχουν καταγεγραμμένα 529 διατηρητέα
κτήρια, τα περισσότερα στις πόλεις των Χανίων και του Ηρακλείου, γεγονός άμεσα
συνυφασμένο με την ιστορία και την οικονομική τους ανάπτυξη, ενώ δεν λείπουν
και χαρακτηρισμένα μνημεία από την ύπαιθρο / ανεμόμυλοι οροπεδίου Λασιθίου.
Ο πολιτιστικός και θρησκευτικός τουρισμός είναι άρρηκτα
συνδεδεμένος με δραστηριότητες ξεναγήσεων σε πολιτιστικές διαδρομές και πλήθος
πολιτιστικών εκδηλώσεων.
Πολιτιστικές διαδρομές και πολιτιστικά μονοπάτια έχουν
δημιουργηθεί σε διάφορα σημεία του νησιού και λειτουργούν ως σύνδεσμος μεταξύ
στοιχείων από τον πολιτισμό, την κοινωνική δομή, το φυσικό περιβάλλον και τις
συνήθειες του τόπου όπως «οι Δρόμοι της Παραδοσιακής Υφαντικής» στο Νομό
Ρεθύμνου, «οι Δρόμοι του Κρασιού» στις Αρχάνες, οι πολιτιστικές διαδρομές του
Ν. Ηρακλείου και της Επαρχίας Σητείας, κ.α. Αποτελεί ιδανικό προορισμό
ξεναγήσεων δεδομένου του ιστορικού, πολιτιστικού, μνημειακού και περιβαλλοντικού
πλούτου που διαθέτει. Πλήθος
πολιτιστικών εκδηλώσεων διοργανώνονται κάθε χρόνο / κυρίως την θερινή περίοδο
όπως, πολυθεματικές εκδηλώσεις / θέατρο, μουσική, χώρος, εκθέσεις στις οποίες
συμμετέχουν ντόπιοι και ξένοι καλλιτέχνες. Θεματικά πανηγύρια και εκδηλώσεις
βασισμένες στα τοπικά προϊόντα, πανηγύρια με αφορμή θρησκευτικές εορτές,
Καρναβάλι Ρεθύμνου, Πολιτιστικά Βαρδινογιάννεια.
Αγροτουρισμός / Οι διακοπές σε αγροτουριστικό
κατάλυμα στην Κρήτη συνδέονται άρρηκτα με τη φημισμένη κρητική διατροφή. Οι
περισσότερες αγροτουριστικές μονάδες έχουν ιδιόκτητες καλλιέργειες και φάρμες,
όπου παράγονται προϊόντα βιολογικά. Γνήσια κρητικά προϊόντα αποτελούν τα κύρια
συστατικά του φαγητού των επισκεπτών, το οποίο συνήθως είναι μαγειρεμένο από
την ίδια την ιδιοκτήτρια βασισμένο πάντα σε παραδοσιακές συνταγές. Σε κάποιους οικισμούς δίνεται
η δυνατότητα στους επισκέπτες να συμμετέχουν ενεργά στην ετοιμασία του φαγητού,
να μάθουν τα μυστικά της παραδοσιακής κρητικής μαγειρικής, της παραδοσιακής
βιολογικής καλλιέργειας κηπευτικών και της παρασκευής γλυκών μέσα από
οργανωμένα μαθήματα που παρέχονται. Συνολικά στο νησί λειτουργούν 136
αγροτουριστικές μονάδες, με το 45% από αυτές να λειτουργούν στην ΠΕ Χανίων και
34% στην ΠΕ Ρεθύμνου. Σύμφωνα με την Ένωση Τουρισμού Υπαίθρου και Αγροτουρισμού
Κρήτης, το 20% των μελών της / 70 επιχειρήσεις, μέχρι 40 κλίνες, λειτουργούν
καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου, ενώ οι υπόλοιπες αγροτουριστικές μονάδες
λειτουργούν έως τα Χριστούγεννα, με υψηλή πληρότητα. Τα τελευταία 20 χρόνια η
ζήτηση στον αγροτουρισμό της Κρήτης παρουσιάζει συνεχή αύξηση.
Γαστρονομικός Τουρισμός / Τα κρητικά προϊόντα και η
κρητική κουζίνα διεκδικούν σημαντική θέση στη διεθνή γαστρονομία λόγω της
αναγνωρισμένης υψηλής τους ποιότητας και των ευεργετικών επιδράσεων στην υγεία.
Διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα στον αγροδιατροφικό τομέα και η
κρητική διατροφή έχει χαρακτηριστεί ως «άυλη πολιτιστική κληρονομιά της
ανθρωπότητας» από την UNESCO / 2011. Από την ανάλυση των εξειδικεύσεων σε ευρωπαϊκό επίπεδο
προκύπτει ότι έχει διαμορφώσει ισχυρά πλεονεκτήματα στα κηπευτικά, στη μικτή
γεωργία και στην κτηνοτροφία. Καθ' όλη τη διάρκεια του έτους διοργανώνονται
γιορτές με επίκεντρο τα κρητικά προϊόντα, Γιορτή Ξινόχοντρου και
Μουζουδιά, Πορτοκαλιού, Τσικουδιάς, Τυριού και Βοσκού, Λαδιού, Πατάτας, Μελιού,
Ξεροτήγανου, Καλτσουνιού κ.τ.λ. Υπάρχουν 18 προϊόντα ζωικής και φυτικής
παραγωγής, χαρακτηρισμένα ως προϊόντα Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης / Π.Ο.Π.
και Προστατευόμενης Γεωγραφικής Ένδειξης / Π.Γ.Ε.
Η Περιφέρεια Κρήτης δημιούργησε το σήμα «ΚΡΗΤΗ» για
τη σήμανση των παραδοσιακών τοπικών προϊόντων, με στόχο την ανάδειξη της
ποιότητας, της εντοπιότητας και του παραδοσιακού χαρακτήρα των κρητικών
προϊόντων. Επίσης το «Σήμα Ποιότητας Κρητικής Κουζίνας» αναπτύχθηκε με
πρωτοβουλία της Περιφέρειας Κρήτης και αποδίδεται σε εστιατόρια και χώρους
μαζικής εστίασης που ακολουθούν τις αρχές της κρητικής διατροφής και
χρησιμοποιούν κυρίως ντόπια προϊόντα και αποκλειστικά εξαιρετικά παρθένο
κρητικό ελαιόλαδο. Στην Περιφέρεια Κρήτης υπάρχουν 2 εστιατόρια βραβευμένα με Χρυσό Σκούφο
καθώς και 4 εστιατόρια που ανήκουν στην κατηγορία Top Notch. Σημαντική διάκριση
αποτελεί και το ''Βραβείο Ελληνικής Κουζίνας'' που έχει απονεμηθεί
συνολικά σε 12 εστιατόρια/ταβέρνες της Περιφέρειας. Συνολικά 135 ξενοδοχεία της
Περιφέρειας έχουν ενσωματώσει το «Ελληνικό Πρωινό».
Οικοτουρισμός / Η Κρήτη έχει να επιδείξει ένα
ξεχωριστής ομορφιάς και οικολογικής αξίας φυσικό περιβάλλον, το οποίο
αποτελείται από αξιόλογους φυσικούς σχηματισμούς όπως φαράγγια, σπήλαια,
οροπέδια και ορεινούς όγκους, πλούσια πανίδα και χλωρίδα, τοπία φυσικού
κάλλους, κ.τ.λ., τα οποία προσελκύουν μεγάλο αριθμό επισκεπτών.
Περισσότερες από 50 περιοχές της Κρήτης είναι
ενταγμένες στο Ευρωπαϊκό δίκτυο «Natura 2000», για τη διατήρηση των φυσικών
οικοτόπων, της άγριας πανίδας και χλωρίδας. Περιοχές ιδιαίτερου φυσικού κάλλους
που είναι ενταγμένες σε προγράμματα προστασίας, όπως το Natura 2000, είναι οι
ορεινοί όγκοι της Δίκτης, του Ψηλορείτη, του Κέντρου, των Αστερουσίων, του
Γιούχτα και της Θρυπτής, οι χερσόνησοι της Γραμβούσας, του Ροδωπού και του Κάβο
Σίδερο, όλες οι νησίδες που περιβάλλουν την Κρήτη και περιοχές όπως το Λαφονήσι,
η Γεωργιούπολη, το Ακρωτήριο Λίθινο, οι ακτές δυτικά του Ρεθύμνου και άλλες. Ο Εθνικός
Δρυμός του φαραγγιού της Σαμαριάς εντάχθηκε το 2010 στο Παγκόσμιο Δίκτυο
Αποθεμάτων Βιόσφαιρας της UNESCO. Το «Φυσικό Πάρκο Ψηλορείτη», που
συγκαταλέγεται στα Ευρωπαϊκά Γεωπάρκα, εντάσσεται στη λίστα των Παγκόσμιων
Γεωπάρκων της UNESCO. Το Φοινικόδασος του Βάι, είναι το μοναδικό φοινικόδασος
στην Ευρώπη και έχει χαρακτηριστεί ως Ειδικά Προστατευόμενη Μεσογειακή Περιοχή
και ως Ζώνη Ειδικής Προστασίας.
Η Κρήτη χαρακτηρίζεται από μια εξαιρετική ποικιλομορφία
τοπίων που, σε συνδυασμό με την απομονωμένη γεωγραφική της θέση, συγκεντρώνει
έναν πολύ μεγάλο αριθμό ειδών χλωρίδας. Έχουν καταγραφεί περίπου 1.700 είδη
φυτών, από τα οποία τα 170 είναι ενδημικά της Κρήτης. Σε κάποιες απομονωμένες
περιοχές του νησιού, κυρίως στα Λευκά Όρη και σε νησίδες, συναντώνται πολλά
σπάνια στενοενδημικά είδη και υποείδη, δηλαδή φυτά, που έχουν εντοπιστεί μόνο
στη συγκεκριμένη περιοχή π.χ. ενδημικές ορχιδέες. Υπολογίζεται ότι τα ενδημικά
είδη πανίδας στην Κρήτη είναι περίπου 1000, ενώ τα περισσότερα από αυτά είναι
ασπόνδυλα. Τα πιο γνωστά και ιδιαίτερα ζώα που μπορεί κανείς να συναντήσει
είναι ο Κρητικός αίγαγρος / Capra Aegagrus-Cretica / κρι-κρι, σήμα-κατατεθέν
της Κρητικής πανίδας και υπό εξαφάνιση είδος που απαντάται στις νότιες παρυφές
των Λευκών Ορών και στα νησάκια Θοδώρου, Άγιοι Πάντες και Ντία, και επίσης ο
αγριόγατος ένα είδος με πολύ μικρούς πληθυσμούς που μέχρι το 1997 θεωρούνταν
ότι έχει εξαφανισθεί. Η ορνιθοπανίδα της Κρήτης, θεωρείται μια από τις
πλουσιότερες της Ευρώπης, καθώς φιλοξενεί περισσότερα από 350 είδη πτηνών. Στα
κρητικά βουνά παρατηρείται ο μεγαλύτερος νησιωτικός πληθυσμός από γύπες στον
κόσμο, ενώ, μαζί με την Κορσική, φιλοξενούν τα τελευταία ζευγάρια γυπαετών των
Βαλκανίων. Λόγω της γεωγραφικής θέσης της, αποτελεί σταθμό για δεκάδες είδη
μεταναστευτικών πουλιών, στο πέρασμα τους από και προς την Αφρική. Επιπλέον,
σημαντική παρουσία στις ακτές του νησιού έχει η φώκια Monachus-Monachus, το
κοινό δελφίνι και η θαλάσσια χελώνα Carreta-Carreta.
Στην Κρήτη, γνωστή και ως «Χώρα των Φαραγγιών»
βρίσκονται περισσότερα από 400 φαράγγια. Η επαρχία των Σφακίων, στους
πρόποδες των Λευκών Ορέων, φιλοξενεί το διασημότερο περιπατητικό φαράγγι της
Ευρώπης, το Φαράγγι της Σαμαριάς. Στην ΠΕ Χανίων υπάρχει μεγάλο πλήθος
πεζοπορικών φαραγγιών, πολλά εκ των οποίων είναι καταπράσινα. Στο Ρέθυμνο
υπάρχουν αρκετά προσβάσιμα όμορφα φαράγγια. Το πιο γνωστό είναι το
Κουρταλιώτικο, μέσα από το οποίο περνάει ο Μεγάλος Ποταμός που καταλήγει στην
πανέμορφη λίμνη του Πρέβελη. Πολλά φαράγγια υπάρχουν και στο Ηράκλειο, με τα
περισσότερα από αυτά να διασχίζουν τους όγκους του Ψηλορείτη και των
Αστερουσίων Ορέων.
Τα Αστερούσια διαθέτουν υπέροχα πεζοπορικά φαράγγια,
με πιο σημαντικά του Αγιοφάραγγου, του Μάρτσαλου και του Τράφουλα. Ωστόσο, το
διασημότερο φαράγγι είναι του Γάφαρη στον Ψηλορείτη, που διασχίζει το μαγευτικό
δάσος του Ρούβα. Στην Ανατολική Κρήτη τα περισσότερα φαράγγια είναι συνήθως
ξηρά κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, χωρίς ωστόσο να λείπουν μερικές
καταπράσινες οάσεις, όπως το φαράγγι του Ρίχτη. Η τραχιά μορφολογία της Κρήτης
είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την ύπαρξη πολυάριθμων σπηλαίων. Επισκέψιμα είναι
τα σπήλαια του Ψυχρού, του Μελιδονίου και του Σφενδόνη στα Ζωνιανά. Εκτός από
τα επισκέψιμα σπήλαια με θρησκευτική ή ιστορική αξία, διαθέτει περισσότερα από
4.500 χαρτογραφημένα σπήλαια – σπηλαιοβάραθρα, με πλούσιο διάκοσμο και μοναδική
πανίδα. Περιοχές που φιλοξενούν μεγάλο αριθμό σπηλαίων, είναι η περιοχή του
όρους Στρούμπουλα στο Ηράκλειο, τα Γεωπάρκα Σητείας και Ψηλορείτη και το
Μελιδόνι στα Λευκά Όρη. Στο έντονο ανάγλυφο της Κρήτης, τα ποτάμια, κατά την
πορεία τους μέσα στα φαράγγια, συναντούν μεγάλα ρήγματα και απόκρημνες
καταβάσεις, δημιουργώντας εκατοντάδες μικρούς και μεγάλους καταρράκτες. Οι πιο
γνωστοί προσβάσιμοι καταρράκτες με νερό όλο το χρόνο είναι του Κουρταλιώτη, του
Ρίχτη στη Σητεία και του Μυλωνά στην Ιεράπετρα.
Εντυπωσιακοί
καταρράκτες σχηματίζονται το χειμώνα στο μεγάλο ρήγμα των Αστερουσίων, με τους
πιο γνωστούς να είναι ο Λιχνιστής στο Μαριδάκι και ο επιβλητικός καταρράκτης
του Αμπά στους Παρανύμφους. Υδροβιότοποι που φιλοξενούν μεγάλους πληθυσμούς
παρυδάτιων πτηνών υπάρχουν σε όλη την Κρήτη. Οι γνωστότεροι βρίσκονται στις
εκβολές των ποταμών Αποσελέμη, Αναποδάρη, Αλμυρού Μαλεβιζίου, Μεγάλου Ποταμού
του Πρέβελη, Αλμυρού Μιραμπέλου, Κυλιάρη και των ποταμών της Γεωργιούπολης.
Άλλες εξαιρετικά σημαντικές τοποθεσίες είναι οι αλυκές του Ξερόκαμπου, της
Γαύδου και της Χρυσής και τα έλη των Μαλίων, της Καταλυκής και της Φαλάσαρνας.
Η μεγαλύτερη φυσική λίμνη της Κρήτης βρίσκεται στον Κουρνά Αποκορώνου. Μικρές
φυσικές λίμνες με νερό όλο το χρόνο βρίσκονται στον Τερσανά Χανίων, στο Μοχό
και στο Θραψανό, ενώ εποχικές λίμνες βρίσκονται στην Ορνέ, στο Παρακαλούρι, στη
Ζίρο, στον Ομαλό Βιάννου, στον Αχεντριά, στο Στρούμπουλα, σε διάφορα οροπέδια
του Μιραμπέλου, στη Γέργερη και σε πολλά άλλα σημεία. Τεχνητές λίμνες βρίσκονται
στην Αγιά Χανίων, στα μεγάλα φράγματα Μπραμιανών, Αποσελέμη, Φανερωμένης και
στα πολυάριθμα μικρά φράγματα της ενδοχώρας του Ηρακλείου. Ένα μεγάλο μέρος της
Κρήτης καλύπτεται από ψηλά βουνά. Οι βασικοί ορεινοί όγκοι είναι οι οροσειρές
της Δίκτης στο Λασίθι, του Ψηλορείτη στην Κεντρική Κρήτη και των Λευκών Όρεων
στα Χανιά. Κάποια δέντρα της Κρήτης, λόγω του μεγέθους τους ή κάποιου θρύλου
που τα συνοδεύει, έχουν χαρακτηριστεί ως μνημεία της φύσης. Από τα πιο γνωστά
είναι ο αειθαλής πλάτανος της Αρχαίας Γόρτυνας. Η Κρήτη, κάθε άνοιξη και
φθινόπωρο, φιλοξενεί τεράστιο αριθμό αποδημητικών πουλιών στους πολυάριθμους
εποχικούς υδροβιότοπους. Για τη μελέτη τους και την παρατήρησή τους. Έχουν
δημιουργηθεί/οριοθετηθεί παρατηρητήρια, όπως στη Λίμνη Κουρνά όπως και σε άλλες
περιοχές της.
Sports και Activities / Το κλίμα της Κρήτης επιτρέπει
την άσκηση του αθλήματος κατά το μεγαλύτερο μέρος του χρόνου. Λειτουργούν δύο
γήπεδα golf, επιτρέποντας στους φίλους του αθλήματος να συνδυάζουν τις διακοπές
τους με το αγαπημένο τους σπορ. Το ένα βρίσκεται στην ΠΕ Ηρακλείου, στην
Χερσόνησο / Crete Golf Club, είναι διεθνώς γνωστό και αποτελεί ένα από τα
καλύτερα γήπεδα στην Ελλάδα. Βρίσκεται 15 χλμ. ανατολικά του Διεθνούς
Αεροδρομίου Ηρακλείου και 7 χλμ. νότια του Λιμένα Χερσονήσου.
Το γήπεδο «The Crete Golf Club» 18-οπών, έχει
σχεδιαστεί από τον αρχιτέκτονα γηπέδων Bob Hunt. Το δεύτερο γήπεδο βρίσκεται
στην Ελούντα στην ΠΕ Λασιθίου. Το “Porto Elounda Golf Club” είναι 9 οπών και
προσφέρει την ευκαιρία στους ενδιαφερόμενους, είτε να μάθουν να παίζουν golf
κατά την διάρκεια των διακοπών τους, είτε να ενισχύσουν τις τεχνικές τους. Με
τους πλούσιους φυσικούς πόρους και το εξαιρετικής ποικιλομορφίας ανάγλυφό της
προσφέρεται για την ανάπτυξη Τουρισμού Περιπέτειας που περιλαμβάνει πλήθος δραστηριοτήτων,
όπως πεζοπορία, αναρρίχηση, ορειβασία, ποδηλασία, αλεξίπτωτο Πλαγιάς, ιππασία,
ιστιοπλοΐα κ.α. Διαθέτει μεγάλο αριθμό πεζοπορικών και ορειβατικών διαδρομών,
πολλές εκ των οποίων είναι φυσικά μονοπάτια και άλλες χαραγμένες από τοπικές
πρωτοβουλίες πολιτιστικών συλλόγων, δήμων, αναπτυξιακών φορέων κ.λ.π. Στην
πλειοψηφία τους περνάνε μέσα από μοναδικής ομορφιάς τοπία για όλες τις
προτιμήσεις και όλων των επιπέδων δυσκολίας. Ωστόσο, στις περισσότερες των
περιπτώσεων δεν υπάρχει ενιαίο σύστημα σήμανσης με αποτέλεσμα να μένουν σε
μεγάλο βαθμό αναξιοποίητες. Εξαίρεση αποτελεί το Ευρωπαϊκό Ορειβατικό Μονοπάτι
Ε4 /υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης Ορεινής Πεζοπορίας, το οποίο για την
Κρήτη ξεκινάει από το Καστέλλι Κισσάμου και καταλήγει στη Ζάκρο. Το δίκτυο
μονοπατιών Ε4 δίνει τη δυνατότητα στους περιπατητές να γνωρίσουν την άγνωστη
κρητική φύση, αφού περνά από παλιά μονοπάτια, οικισμούς, μοναστήρια και από τα
ψηλά βουνά της Κρήτης. Εκτός από το δίκτυο μονοπατιών Ε4, υπάρχουν δεκάδες
άλλες πεζοπορικές διαδρομές σε Φαράγγια, στον Ψηλορείτη, σε Δάση, στο Οροπέδιο
Λασιθίου, στο όρος Δίκη, το Ιερό Μονοπάτι του Γιούχτα κ.α. Τα τελευταία χρόνια
δραστηριοποιούνται πολλοί πεζοπορικοί και ορειβατικοί σύλλογοι με αυξανόμενο
αριθμό μελών, οι οποίοι πολύ συχνά μάλιστα διοργανώνουν ορεινούς αγώνες δρόμου,
με τους γνωστότερους να είναι το Psiloritis Race και ο Μαραθώνιος της Σαμαριάς.
Διαθέτει 10 ορειβατικά καταφύγια και
στους 3 ορεινούς όγκους της, με την πλειοψηφία τους να συγκεντρώνεται κυρίως
στη Δυτική Κρήτη / Λευκά Όρη και Ψηλορείτη. Η δυναμικότητα τους σε θέσεις
φιλοξενίας ορειβατών κυμαίνεται από 6 ορειβάτες στο καταφύγιο του Λάκκου
Μιγερού, έως 50 ορειβάτες στο καταφύγιο του «Καλλέργη» του Ομαλού. Τα βουνά και
τα φαράγγια που υπάρχουν στο εσωτερικό του νησιού είναι ιδανικοί προορισμοί για
αναρρίχηση με σπάνια θέα.
Αποτελεί το 2ο πιο δημοφιλή προορισμό αναρρίχησης στην
Ελλάδα μετά την Κάλυμνο. Στην Περιφέρεια Κρήτης βρίσκεται πλήθος αναρριχητικών
πεδίων. Τουρισμός Ευεξίας / Στην Κρήτη λειτουργούν 4 πιστοποιημένα
κέντρα θαλασσοθεραπείας, με Ειδικό Σήμα Λειτουργίας από ΕΟΤ, με συνολική
δυναμικότητα 440 ατόμων. H πλειοψηφία των ξενοδοχείων 5* στην Κρήτη προσφέρουν
υπηρεσίες spa από έμπειρους χειροπρακτικούς, με τη χρήση εξοπλισμού τελευταίας
τεχνολογίας, καθώς και ένα σύνολο άλλων υπηρεσιών όπως μασάζ, αρωματοθεραπεία ή
βοτανοθεραπεία. Στην Κρήτη εντοπίζονται επίσης περίπου 100 ιαματικές πηγές οι
οποίες δεν αξιοποιούνται.
Ιατρικός Τουρισμός και Τουρισμός Τρίτης Ηλικίας / Διαθέτει σημαντικές υγειονομικές υποδομές, ειδικές ιατρικές
μονάδες και καταρτισμένο ανθρώπινο δυναμικό που μπορούν να προσελκύσουν ιατρικό
τουρισμό στο νησί. Επιπλέον, οι τουριστικές υποδομές της μπορούν να
ανταποκριθούν στις απαιτήσεις του τουρισμού τρίτης ηλικίας, αγορά που
αναμένεται να ενισχύσει τη δυναμική του κατά τα προσεχή έτη. Οι ανάγκες επενδύσεων
αναβάθμισης του υποδομών υγείας του νησιού είναι διαρκείς. Η πλειοψηφία των
εξειδικευμένων ιδιωτικών κλινικών που λειτουργούν στην Κρήτη στοχεύουν στην
προσέλκυση τουριστών μέσα από τις ιστοσελίδες τους –οι οποίες περιλαμβάνουν
περιεχόμενο και στην αγγλική γλώσσα- αναδεικνύεται η δυνατότητα του ασθενή να
συνδυάσει τις διακοπές με μια ασφαλή λύση για τις τακτικές ή μη υγειονομικές
του ανάγκες. Χαρακτηριστική περίπτωση είναι οι κλινικές εξωσωματικής
γονιμοποίησης που μπορούν να λειτουργήσουν σαν πόλος έλξης για υπογόνιμα
ζευγάρια από την ευρύτερη περιοχή της Μέσης Ανατολής, ενώ ενδιαφέρον
εκδηλώνεται και από χώρες της Ε.Ε.
Στην Ελλάδα, εκτός ελαχίστων περιπτώσεων σε Ρόδο και Κρήτη,
δεν υπάρχουν τουριστικές μονάδες ή κατοικίες που να προσφέρουν οργανωμένες
υπηρεσίες υγείας σε ηλικιωμένους τουρίστες του εξωτερικού. Η Κρήτη είναι ένας
δημοφιλής προορισμός συνταξιοδότησης για τους λάτρεις της Ελλάδας και πολλοί
Βρετανοί και άλλοι Ευρωπαίοι έχουν μετακομίσει για να συνταξιοδοτηθούν και να
ζήσουν εκεί, κυρίως στα Χανιά και στον Άγιο Νικόλαο. Βασικές προϋποθέσεις για
την κάλυψη αναγκών του τουρισμού τρίτης ηλικίας είναι οι άρτιες ξενοδοχειακές
υποδομές και η υγειονομική τους ασφάλεια, καθώς και η ύπαρξη νοσηλευτικού
ιδρύματος σε κοντινή απόσταση και η επάρκεια των υπηρεσιών υγείας, ώστε να
ανταποκρίνονται σε σχετιζόμενες με την τρίτη ηλικία ασθένειες.
Επίσης, θα πρέπει να υπογραμμιστεί ότι οι κοινότητες
έχουν ορισμένα όρια. Η ανάπτυξη πέρα από αυτά τα όρια μπορεί να υπερβεί τα όρια
αποδοχής της τοπικής κοινότητας και μπορεί να προκαλέσει καταστροφικές
περιβαλλοντικές επιπτώσεις που μπορεί να οδηγήσουν σε μια αντί -τουριστική
στάση απέναντι στους ανυποψίαστους τουρίστες. Αυτό μπορεί να επηρεάσει
σημαντικά τη μελλοντική επιτυχία ενός προορισμού, καθώς οι στάσεις της
κοινότητας και η ποιότητα του περιβάλλοντος είναι οι βασικότεροι καθοριστικοί
παράγοντες της ικανοποίησης των επισκεπτών και της επανειλημμένης επίσκεψης.
Η Κρήτη παρότι παγκόσμιας φήμης τουριστικός
προορισμός, και μετά από πολλά χρόνια σταθεράς ανοδικής τουριστικής
ανάπτυξης, τα τελευταία χρόνια παρουσιάζεται έντονη κόπωση των κατοίκων, αλλά
και των ίδιων των τουριστών από τη μαζική και ενίοτε ασφυκτική τουριστική
κίνηση στο βόρειο παραλιακό μέτωπο, όπου και συγκεντρώνεται η πλειοψηφία του
πληθυσμού και των επισκεπτών. Ορισμένες τουριστικές περιοχές έχουν υπερβεί τη
''φέρουσα ικανότητα'' του φυσικού και ανθρωπογενούς οικοσυστήματός της,
κατατάσσεται μάλιστα στην κατηγορία εκείνων των περιοχών που δέχεται συνεχείς
και έντονες πιέσεις με σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στο
κοινωνικό-πολιτιστικό και φυσικό περιβάλλον. Η εικόνα του βόρειου παραλιακού
μετώπου έρχεται σε πλήρη αντίθεση με την εικόνα της ενδοχώρας η οποία, παρά την
δυναμική που διαθέτει χάρη στους μοναδικούς φυσικούς και πολιτισμικούς πόρους,
έχει μείνει ουσιαστικά αναξιοποίητη, με αποτέλεσμα, να αντιμετωπίζει τα συνήθη
προβλήματα του αγροτικού χώρου, σταδιακή εγκατάλειψη και μαρασμός του κοινωνικού,
οικονομικού και πολιτισμικού ιστού, και παράλληλα να διατηρεί ατόφιο το φυσικό
και ανθρωπογενές περιβάλλον της. Όλα τα παραπάνω είναι αποτέλεσμα της
ξαφνικής ανάπτυξης του μαζικού τουρισμού χωρίς να προηγηθεί ο απαραίτητος
σχεδιασμός, γεγονός που οδηγείται στην υποβάθμιση της ποιότητας του τουριστικού
προϊόντος και στη διεύρυνση των χωροταξικών ανισοτήτων.
— Του
Πλοιάρχου Λ.Σ ε.α Δημητρίου Κουκουβίνου —
